Cemal Granda’yı bilir misiniz? Eğer hatıratının yayımlanması zamanında engellenmeseydi Cemal Granda’yı, Çankaya yazarı kadar hatta ondan daha çok bilecektiniz. Ama Cemal Granda’nın hatıra yazması, basınla bir araya gelmesi İsmet İnönü tarafından hep engellendiği için onu bugün çok az insan tanınıyor. Bu olay bizzat Cemal Granda’nın Atatürk’ün Uşağı İdim adlı kitabının girişinde var. Pekiyi, bu kitabı ilk kez kim yayımlamış dersiniz? Hürriyet Yayınları. Yıllar sonra, bir iki yıl önce, ayrı yayımı da yapıldı bu kitabın. Yeni basımda sansür veya atlama devam ettiği için, bir başka yayın evi kitabın kapağına “eksiksiz nüsha” notunu koymuş. 

Sansür olayı sadece bununla sınırlı değil. Amstrong’un Bozkurt’u Batı’da yayımlandığında bazı yakın dostları bu kitabı Atatürk’e getirdi ve sizin hakkınızda bunları yazmışlar dediler. Atatürk kitabı okur ve sonra mütalasını şöyle belirtir: “Az bile yazmış.”  Ama Atatürk’ün az bile yazmış dediği bu kitap seksenlere kadar Türkçeye çevrilememiştir.

Atatürk’ü seviyorum demek...

1940’lı yıllarda “Atatürk büyük adamdı” demek; “İsmet İnönü o kadar büyük adam değil” demekti. “Atatürk’ü çok seviyoruz” diyenler; “İnönü’yü sevmiyoruz” demek istiyorlardı. İnönü de bunları bilir ve bundan rahatsız oluyordu, kendi düşüncelerini Atatürkçülük olarak lanse ediyordu ama gene de yaranamıyordu. Hâlâ bu derin fark hissedilir siyasi hayatta. Adına ansiklopedi hazırlanmış adamdır halbuki İnönü. (İnönü Ansiklopedisi) Atatürk sonrasını anlatmak için kitaplar yetmez tabii, onları ancak ansiklopediler kurtarır.

İnönü’nün, Atatürk’ün vasiyetnamesini gizlediğini yazar bazı tarihçilerimiz. Çünkü kendisi “İkinci Atatürk” olmuştur. Acaba diyorum, Atatürk’ün oğulları, kızları olsaydı daha mı iyi olurdu? Bir kısım tarihçi ve siyasetçiye göre iyi ki Atatürk’ün oğlu ve kızı yok, derken büyüyü Can Dündar bozdu ve Atatürk’ün manevi oğlu olarak bilinen Abdürrahim Tunçak’ın, kendisine çok benzediği ve gerçek oğlu olabileceği ihtimaline yer verdi filminde. Abdurrahim Tunçak, bu ihtimal kendisine hatırlatılınca “Bazı sırlar benimle mezara gidecek” cevabını vermiş.

Belki de adı konulmamış bir hanedanlığa, bir padişahlığa gidebilir Türkiye diye bu bilgi gizlenmiştir. Orasını bilmiyoruz ama baba İnönü’den sonra oğlu İnönü’nün de siyasi bir kült haline getirildiği düşünülürse hiç de akla, mantığa aykırı değil. Buna karşı çıkanlar da var. Onlar “Hayır, Cumhuriyet rejimi, onların hanedanlaşmasını engellerdi, diyor. Hiç olmazsa ailesinden olan kişiler onu sömürtmezdi” diye ekliyorlar. Kişi kültü üzerinden yürüyen bir milletimiz var. Sonradan sınıf yaratmak isteyenlere göre bu pekala tehlikeli bir şey olabilir(di).

Pekiyi, 2000’li yıllarda hazır İnönü yokken Latife Hanım’ın anıları, günlükleri neden yayımlanmaz. Bir kitap kurdu, anı ve biyografi üstadı olan Prof. Dr. Ali Birinci’nin Türk Tarih Kurumu’na başkan seçilmesi bu umudumuzu artırmıştır. Bunu beklemek hakkımız artık. Yusuf Halaçoğlu ve birkaç akıldane, Türk milletinin bu defterde yazılı olanları bilmesine gerek yok deyip kaldırıp attılar, pardon kilitlediler defteri. Türk Tarih Kurumu’nun yeni başkanından sadece sansürü kaldırmasını değil, anıların en iyi kağıtla, baskı tekniği ile de fark edilen bir itina ile basılmasını istiyoruz. Prof. Dr. Ali Birinci, Türk Tarih Kurumu başkanı olarak bu işin üstesinden gelir, bundan eminiz. Bir de ikinci bir sansür olayı var ki bunu kim çözer bilmiyorum. Milli Eğitim Bakanlığı da çözebilir Kültür Bakanlığı da. Can Dündar da. Nedir o?

Atatürk’ün ithaf yazısı. Evet, bu memleket böyle bir yer. Atatürk’ün iki cümlelik ithaf yazısını da sansürler. Tabi ki memleket adına. Atatürk’ten daha Atatürkçü zihniyet böyle işte. Kimin, ne hakkı var böyle bir işgüzarlığa? Oysa gizlenen gerçeklerin açığa çıkma gibi bir huyu vardır. Zamanı zuhur geçer, bir Molla Kasım gelir, hesap sorar dememiş, Atatürk’ün bir cümlesine takmış adam.

Sözü uzatmadan ol babda hemen sadede gelelim:

Kitabın adı: Atatürk’ün Okul Gezileri. Yazarı: Ahmet Bekir Palazoğlu. Yayıncı: Milli Eğitim Bakanlığı. Basım yılı: 1999. Sayfa: 174-175. Bu sayfada verilen bilgiye göre 8 Kasım 1925 günü Atatürk, Ankara Gazi Kız Nümûne Mektebi’ni ziyaret etmiş ve mektebe Türkçe Kur’an-ı Kerim hediye etmiş. Kitabın verdiği bilgiye göre bu Kur’an-ı Kerim bugün Atatürk İlkokulu’nda imiş. Adı geçen kitapta bir sayfaya hediye edilen Kur’an-ı Kerim’in fotoğrafı konmuş karşı sayfaya da  ithaf cümlesi: Atatürk’ün tam sayfa görüntülenen ve imzasını taşıyan cümlesi şöyle: “8 Teşrin-i sani 1925. Çankaya, Gazi Kız Nümûne Mektebine, Dikkatle okunmak ve ... içun hediye ediyorum.” İmza: Arap alfabesiyle Gazi M. K.

Yazar, 176. sayfada imza sayfasının arka yüzünü de fotograflamış. Bu sayfada şunlar görülüyor: Birinci Fatiha Suresi. 7 yet. Mekke’de nazil olmuştur. Bismillahirrahmanirrahim.

Müşfik ve rahim olan Allah’ın ismiyle. Hamd ve şükür münhasıran bütün âlemin rabbi ve müşfik ve rahîm olan Allah’a mahsustur. Allah din gününün mâlikidir. Sana ibadet ediyoruz, senden istimdad ediyoruz. Bizi doğru yolda irşad et. Bizi lutf u nimetlerine gark eylediğin insanların yoluna sevk et. Senin gadabına uğrayan ve râh-ı müstakîmden inhiraf edenlerin yoluna gönderme. Amin.”

Görüldüğü üzere Fatiha suresinin meali bu satırlar. Cumhuriyet ilan edilmiş, harf inkılabı olmamış daha ve Atatürk, imzasını Arap alfabesiyle atmış.

Buradan çıkarılacak önemli sonuçlardan biri odur ki, öyle, bazı emekli askerlerin, ADD’cilerin, 28 Şubatçıların ve dahi tahsilli cahillerin dediği gibi Cumhuriyet’ten önce insanlar Kur’an-ı Kerim’in sadece lafzını okumakla yetinmiyordu; surelerin mealini de yazılı kaynaklardan okuyabiliyordu. Atatürk’ün imzaladığı bu meal de bu gerçeği gösteriyor. Çünkü resmi görülen meal, yeni bir baskıyı değil; Osmanlı dönemine ait bir baskıyı gösteriyor. Meal hazırlamak ve basmak zannedildiği gibi dini ıslah beyannamesinden(!) sonra başlamış bir şey değildir.

Bunu belirttikten sonra esas meseleye gelelim. Acaba Atatürk’ün ithaf cümlesinde sıra noktalarla (...) geçiştirilen yerde ne yazıyor olabilir? Metin tamiri yapan ilim adamlarımızdan öğrendiklerimize göre bu cümle: “Dikkatle okunmak ve ahkamıyla amel edilmek içun hediye ediyorum” şeklinde olabilir ancak. Eğer bu cümle “Kur’an’ın ahkamına – Allah’ın emir ve nehiylerine- ve bu Kitab’a göre yaşamaya dair olmasa idi yazar tarafından kesinlikle sansürlenmeyecekti. Denilebilir ki cümlenin gerisinde âyetler üzerinde tefekkür etmek de tavsiye ediliyor olabilir. Bize göre bu olamaz. Çünkü bu yönlendirme dönemin Milli Eğitim Bakanı ve kitaba sunuş yazan Hikmet Uluğbay’a ve hükümetinin dünya görüşüne aykırı bir istek değildir; cümle bu tür bir yönlendirme ile bitseydi; bu, modern bir tavır olduğu ve aklı öne çıkardığı için özellikle belirtilirdi.

Akıl demişken bu babda başka bir inceliğe de dikkat çekmek isterim. Bildiğiniz gibi Atatürk ilkeleri denilince altı ilke akla gelir. Ancak Ortaçağ kilisesini hatırlatırcasına bu ilkeleri daraltmak, genişletmek ve yorumlamak belli bir sınıfın tekeline verilmiş gibidir. Bunu şuradan anlıyoruz ki bugün Ahmet Mumcu, Turhan Feyizoğlu, Toktamış Ateş gibi tarihçilerin eserlerinde ve 12 Eylül’den sonra yazılan bazı resmi kitaplarda bu ilkelere “Tamamlayıcı/Bütünleyici İlkeler” adıyla yeni ilaveler yapılmıştır. Atatürk’ün bazı konuşmalarına dayanarak yapıldığı izlenimi verilen bu genişletmeye göre akılcılık, barışçılık, gerçekçilik, uygarlıkçılık, özgürlükçülük tamamlayıcı ilkeler imiş. Dikkat ederseniz demokrasi yoktur bu tamamlayıcı anlayışta. Madem, Atatürk ilkeleri zamanla ve ihtiyaca göre genişletilebiliyor; o halde bu ilkeler inanca, dine niçin karşı imiş gibi yorumlanıyor? Hem ilkeleri isteğe göre daralt ve yorumla hem de açık beyan ve direktifleri sansürle…Nasıl bir kumpasla karşı karşıyayız?  

Bu olaydan çıkarılacak derslere gelince:

1. Atatürk, bu hediyeyi gelişigüzel seçmemiş ve rast gele imzalamamıştır.

2. Atatürk, özellikle kız öğrencilerin Kur’an-ı Kerim’i okumalarını ve onun ahkâmını öğrenmelerini ve bu öğrendikleriyle amel etmelerini istemiştir. Yoksa bu cümle sansüre uğramazdı.

3. Bu sansürlenen cümlede Allah’ın kadınlara yüklediği ve onlardan beklediği görevlere uygun yaşamaları da ihtar ediliyor olabilir. Cümleye bakmak lazım.

4. O dönemin yazılı ve sözlü kullanımında “Kur’an’ın dikkatle okunmak”lığından bahsedilmişse o cümle genel olarak “okuduğunu iyi anlayıp öğrendiklerini hayata geçirmenin gerekliliği” ile biter. Atatürk de öyle yapmıştır kanaatimizce.

Eğer yazdıklarımızda isabet yoksa deriz ki “Halep orda ise arşın burada.” Buyrun, kitabı bulun ve hakikat neyse çıksın ortaya. Atatürk adına vecizeler uydurarak kendi görüşlerini Atatürkçülük olarak lanse edenler, Atatürk’ün vecizesinden daha kıymetli olan bir sözünü sansürlüyor.  

5. 1940’lı yıllar olsaydı bu sansürden bir sonuç çıkarırdık ve İsmet İnönü’nün bu hareketine hiç şaşırmazdık. Yıl: 1999. Atatürk, sansürleniyor. Ne hakla? Hangi yetkiyle?

Bu kadar mı? Hayır! Yıl: 2008. Milli Eğitim Bakanlığı, 12. sınıflar için Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi kitabı yazdırıp bütün okullara ücretsiz dağıtmış. Kitabın yazarları da adını ve sayfasını zikrettiğimiz fotoğrafları ve yazıyı aynen almış. Arapça ve Osmanlıca bilen öğretmenler olarak dememişler ki acaba bu cümlenin gerisinde ne var? Bu da ikinci bir sansür mü sorusunu akla getiriyor doğrusu.

Devlet adamlarının son zamanları...

Devlet adamlarının özellikle son zamanları merak ediliyor. Çünkü genç, kudretli zamanlarda halkın ve medyanın önünde olan devlet adamları, bir zaman sonra ya kendileri çekiliyor siyasetten ya halk onları kendi evlerine, iç dünyalarına kapatıyor.

M. Ali Birand’ın hazırladığı Demirkırat belgeselinin sonunda; Menderes’in 27 Mayıs davasının ve mahkeme aşamasının bitmesinden sonra Aydın’a, Çakırbeyli’ye, söğütlerin gölgesine, tarlasına, çiftine çubuğuna döneceğine, dönmek istediğine dair bir hayali olduğu anlatılır.

Genelde ön hazırlıklar için çok daha önceden verilen senaryoların son anda dağıtılmasının nedeni de diziyle ilgili bilginin dışarı sızmaması. Bu konuda yapımcı firma son derece ketum bir tavır izlerken, çalışanlarını da kontrol altında tutuyor.

9 Ekim’de ekrana gelecek olan Kurtlar Vadisi Pusu’nun ilk bölümünde diziden ayrılan bir karakterin olmayacağı da gelen bilgiler arasında.

Günümüzde kültür ve düşünce hayatımız iki üç ayak üzerine yürüyor. Devletin kültüre ilişkin özel bir çabası yok. Geçmiş zamanda devletin imkânları kullanılarak yapılan yayınlar bugün bile kitap ve kültür gereksinimimizin bir boşluğunu dolduruyor. Batı ve İslâm klasiklerinin yayımı o gün için belki yadırganmış olabilir ama bugün büyük bir boşluğu doldurduğu bir gerçek.

Bunlardan biri özel ve bireysel çabalarla yürüyor. En sahih olanı da budur. Günümüzde çıkan edebiyat dergileri bu çabanın bir sonucu. Şu günlerde çıkan çok dergi yok. Sağdan sola soldan sağa saysak nitelikli dergi sayısı iki elin parmaklarını geçmez. Bir de birkaç gencin bir araya gelip çıkardıkları, birkaç sayı süren dergiler. Gençler artık bundan vazgeçerek hemen her biri internet ortamındaki sanal sitelerde ürün yayımlıyorlar. Bireysel çabalı bloglar. Düşünce ve kültür hayatımıza giren bu yabancı kavramlara bir karşılık bile bulmakta zorlanıyoruz. İnternet ortamı bir gayya kuyusu. Sonu olmayan, sonuç vermeyen. Sadece bireysel tatminler olmaktan öte bir işlevi yok. Bu ortamdan da bir sonuç alınamaz.

1980 sonrasında kültür ve düşünce hayatını denetimine alan holdingler başta solu ve sol edebiyatı ve kültürel faaliyeti bitirdi. Yazarların bu dergileri alınmasıyla amatör çabalar bitti. Şair ve yazarlar merkezli dergilerin sonu geldi. 1980, 12 Eylül darbesi en çok bu alanda karşılık buldu. Kimse bunun farkında değil.

Cemaat yayınları daha çok para kazanma hırsına kapıldılar. İnsanların duygularına hitap eden, düşündürmeyen eserlere ağırlık verdiler. Nitelikli, düşündüren, geliştiren eserler yerine duygulara hitap eden eserler. Üretilen her eser birbirinin aynı, bir birinin öykünmesi ve kopyası. Bu aşırılıklar içerdi. Uslu, suya sabuna dokunmaz gençler yetiştirmek ne sağladı, merak ediyorum. Gençlerin enerjilerini içinden çekip çıkarmak ne sağlar. İyi bir evlat mı, sıradan birer insan mı? Bütün bunlar düşünce hayatımızın en önemli isimlerini gölgeledi. Bir Necip Fazıl, bir Sezai Karakoç, Rasim Özdenören, İsmail Kıllıoğlu, Cahit Zarifoğlu, Akif İnan, Mustafa Kutlu ve daha nice düşünce ve sanat adamımız okunmaz oldu. Sonraki kuşaklar da özel çabalıdırlar. Ancak eserleri bir iki baskı yapabiliyor. İnsanlar bir şiir kitabı alıp okuyacağına şiir gün ve gecelerinde gidip şairleri dinlemekle yetindi. Ya da bu yol teşvik edildi. Şairler de buna tav oldular. Artık şiir ve öykü kitaplarını kimse basmıyor. İyi bir edebi romanı kimse basmıyor. Cemaat psikolojisi taşımayan hiçbir esere kimse ilgi göstermiyor.

İktidar olmak kültür ve düşünce hayatımıza ne getirdi. On binler edebiyat dergilerine mi koşuyor, şiir kitaplar binler mi satıyor, iyi roman ve öykü kitapları mı kapışılıyor? Büyük medya organlarına sahip olmak ne sağladı. Kitlelere muhafazakârlık sunmak hangi kültürel edimi geliştirdi.

Sevgili bir dostum, yılların yazarı, bir roman ve bir öykü kitabını basmak için çalmadık kapı bırakmadı. İki yılı aşkın bir zamandır oradan oraya koştu durdu. Sonuçta birini kendi imkânlarıyla basabildi. Yetenekli kimi genç öykü yazarlarımızın dosyaları ellerinde kaldı, bir küskünlük içine girdiler. Kimi yazmayı bıraktı. Bunların birebir tanığıyım. Hatta şunu söylemeliyim ki bu kalemin sahibi 12 öykü kitabı sahibi. Bunların büyük bir bölümü tükendi. Yeni baskısı yapılamıyor. Elimizde bekleyen roman ve öykü dosyaları da var. Yıllardır düşünceye emek veren dostlarımız bu konuda mustarip. Peki yetişmekte olanlar ne yapacak bundan sonra?

12 Eylül’den daha beterini İslâmi duyarlığı olan kesim 28 Şubat sürecinden sonra yaşıyor. Dünyevileşme ruhuna iyice kapıldı. En çok okuyan genç kızlarımız bile artık okumuyorlar. Onların çıkışları da durdu. İmam hatip okullarına vurulan darbe etkisini şimdi iyice gösterdi.

Bira ara Kadıköy’de sahafları dolaşırken, bir sahaf dostum bana şunu söylemişti. Yılların kitapçısıyım. Artık gelecek sizde. Bakıyorum başörtülü kızlar, imam hatipli çocuklar çok kitap alıp okuyorlar. Sol bitti. Öyle idi. Bizim de gözlem ve kanaatlerimiz bu noktadaydı. Öyle bir noktaya gelindi ki artık onlar da okumuyorlar.

Yedi İklim dergisinin ikinci döneminin başından doksanlı yılların sonlarına kadar iyi bir tablo vardı. 1000’i aşkın abone, bir o kadar da satılıyordu. Çok iyi özel sayılar yaptık. Bunların hemen tükeneceğini umduk. Maalesef. Bunların en çarpıcı olanları, son zamanlarda çıkardığımız Peygamberimiz, Mevlâna, Mehmed Âkif, Erdem Bayazıt gibi özel sayılarımız. Türkiye bir kültür ve düşünce kuraklığına doğru hızla gidiyor. Edebiyat dergilerini çıkaran şu üç beş kişi olmasa ne olacak. Yedi İklim, Dergâh, Hece, Türk Edebiyatı ve arada bir çıkan diğer dergiler?

Ne olacak bu Türkiye’nin hali?

ALİ HAYDAR HAKSAL

Üyelerin 1'den 10'a kadar verdiği puanların ağırlıklı olduğu özel bir formülle hesaplanan listelerde yer almak için, belli sayıda üyeden oy almış olmak gerekiyor.

Her ülkeden çok sayıda sinemasever tarafından merakla takip edilen ve sürekli güncellenen “En İyi 250 Film Listesi”nde, şu anda Türk yapımı hiçbir film yer almıyor.

İYİ VE KÖTÜ TÜRK FİLMLERİ

Atıf Yılmaz'ın yönettiği 1977 yapımı “Selvi Boylum, Al Yazmalım” 9,0 puan almasına rağmen, henüz yeterli oy sayısına ulaşamadığı için listede bulunmuyor.

DÜNYADA EN İYİ VE KÖTÜLER

Siteye göre en iyi film, 1994 yapımı, Stephen King romanından uyarlanan “Esaretin Bedeli” (The Shawshank Redemption). İkinci sırada 1972 yapımı “Baba” (The Godfather) ve 3'üncü sırada ise Batman'ın son macerası olan 2008 yapımı “Kara Şovalye” (The Dark Knight) var.

En büyük geleneksel tiyatrocularımızdan biri olan, daha çok kuklacılık yaparak bu sanatı icra eden Ünver Oral söyleşimizde Geleneksel Türk Tiyatrosuna yapılan haksızlığı ve ilgisizliği dile getirirken biraz üzgün, biraz da kırgındı.

Gelenek tiyatrosu denince akla Ortaoyunu, Meddahlık, Karagöz-Hacivat, Kukla, Tuluat ve Köy tiyatrosu gelir. Ülkemize has geleneklerden olan bu sanat dalı dünyanın en eski, en zengin ve en gerçekçi olan halk tiyatrosudur. Devlet ve milletçe sahiplenilmesi gereken bu sanat dalı ne yazık ki bu işin ustalarından olan 70 yaşında ve bugüne kadar da 70’e yakın kitabını piyasa sürmüş bir sanat aşığı olan Ünver Oral’a göre komada. Yurt dışında değişik organizasyonlara da katılan sanatçı gelenek tiyatromuzu tanıtabilmek için elindeki imkânları kullanmaya çabalasa da hem sanatına hem de sanatı icra eden kendi yaşıtlarındaki sanatçılara haksızlık yapıldığını ilgisizlikten ve yozlaştırılmadan dolayı Geleneksel Türk Sanatının ne yazık ki yok olma evresinde olduğunu söylüyor.  Hayıflanmalarını, üzüntüsünü, kırgınlığını, umudunu ve sevinçlerini paylaştığımız Ünver Oral’ın fısıldadığı cümleleri kaydettik. Bakalım kaybetmek üzere olduğumuz Geleneksel tiyatromuz Ünver Oral’ın korktuğu kadar kötü durumda mı?

*Kendinizden ve ömrünüzün 47 yılını verdiğiniz sanatla olan yaşamınızdan bahseder misiniz?

Bir sanatçının kendinden bahsetmesi uygun kaçmaz ve kendi için biraz zor bir iştir ben bu yüzden size daha çok sanatımla olan yaşantımı anlatmak isterim. Ben uzun yıllardır bu sanatı icra ediyorum. Birçok kişinin hatırlayamadığı ya da hatırlamak istese de yaşının tutmadığı bir dönem vardı. O dönemde okullarda Çarşamba günleri ders verilmez kültürel yarışmalar yapılır, şiirler okunur, kitap okuma günleri yapılır, tiyatro yazıları yazılır ve sanatsal aktivitelerle küçük yaştan itibaren o coşkuyu tadardık. Ne yazık ki zamanla bu uygulamalar kalktı ve şimdilerde ise öyle bir uygulama yok.

*Fakat böyle bir uygulama sanattan anlayanın da sanattan anlamayanın da bu işe girmesine neden olacaktır. Bu işin sanat yönünü zayıflatmaz mı?

Sanatla gerçekten uğraşacaksanız, Allah’ın o yeteneği size vermesi gerekmektedir. İstediğiniz kadar uğraşın, yeteneğiniz yoksa bu işte muvaffak olmazsınız. Ben ressam olacağım bu işten para kazanacağım diye yola çıkan bir insan resim yapamaz; ancak  ben resim yapacağım diye bu sanata girişen şahıs layıkıyla yapabilir. Açıkçası içinizde sanat aşkı yoksa istediğiniz kadar uğraşın zorlamadan öteye gidemezsiniz.

*Konuşmalarınızda devletin ve toplumun Geleneksel Türk Tiyatrosuna ilgisizliğinden dem vuruyorsunuz. Peki siz devletten nasıl bir ilgi bekliyor ve neler yapmasını istiyorsunuz.

Ben devletin tiyatroya ilgisizliğinden dolayı kahroluyorum fakat içimdeki enerji ve sanat sevgisi bu işi bırakmamı engelliyor. Sadece ben değil günümüzde son ustalar da çırpınıyor, çünkü sanat adına hiçbir yardım görmüyoruz. Yapılan yardımlar da göz boyamak için yapılıyor. Mesela Kültür Bakanlığımızın bu sanatın gelişmesi için önayak olması gerekir.

Bir sanatı yaşatmak için sanatçı gerekir yani ne yapılırsa yapılsın sanatın sanatçısı yoksa boştur. Kültür Bakanlığı zamanında ustalara eğitmeleri için öğrenci vermeliydi fakat bu uygulama yapılmadı. 1992 yılında böyle bir iş için o zamanın Kültür Bakanı Namık Kemal Zeybek’e müracaat ettik, Zeybek’in de yardımıyla Kültür Bakanlığı Geleneksel Türk Tiyatrosu Birliği kuruldu. Eğer o kurum gerçekten çalışmaya başlasaydı biz beşer onar genç yetiştirecektik ve şimdi iyi yetişmiş sanatçılar olacaktı. Fakat o ilgi de yarım kaldı ve bu sanatın ‘oda’sı oldu, müdürü oldu ama sanatçısı olmadı. Artık böyle bir işe girişseler dahi geç kalındığını düşünüyoruz çünkü bu işin gerçek sanatçıları yaşlandı. Bir Tacettin Diker (85), bir Orhan Kurt (77)’un da kıymeti bilinmedi ve en verimli zamanlarında sanatlarından faydalanılamadı. Bir de şu sorun vardır. Sanatkârlık birbirine devrettikçe zayıflar. Bu yüzden hassas olunmalı ve gerçek sanatçılarla bu işe girişilmesi gerekir.

*Nasıl bir çalışma istiyorsunuz?

Geleneksel Türk Tiyatromuzun kurtarılması için öncelikle tiyatromuzun yaşadığı yer olan İstanbul’a Kültür Bakanlığı Halk Merkezi kurmalıdır. Buraya gerçek sanatçıları alarak çalışmalara girişilmeli, detaylı bir arşiv hazırlanmalı, kurs verilmeli ve dünya çapında bir merkez haline getirilmeli. En azından Geleneksel Türk Tiyatromuzun ve sanatçılarının sıkıntıları giderilirdi.

*Medya da bu sanata ilgisiz. televizyon kanallarında ya da basın yayın organlarında pek rastlamıyoruz. Bu sanat dalına soğuk kalmamızın nedeni biraz da bu olabilir mi? Toplum genelde televizyonda ve basında çıkan sanat akımlarına ilgi duyuyor da…

Aslında televizyonun yeri ayrı Karagöz’ün yeri ayrıdır. Zaten bu sanat akımını ne sinema ne de televizyon sıkıntıya sokar. Sadece ilgisizlik öldürür. Bir zamanlar televizyonlar çıktı diye sinemaya giden seyircide büyük bir düşüş yaşanmıştı fakat şimdilerde ise sinemaya olan ilgi oldukça iyidir. Karagöz televizyonda seyredilecek bir unsur olmadığı için televizyona çıkmaması çok da önemli Karagöz canlı seyredince eğlendirecek bir sanat akımıdır. En önemli özelliği de budur zaten geleneksel tiyatro canlı yaşamak gerekir.

*Genelde belediyelerin Ramazan çadırlarında bu gibi gösterilere rastlamak mümkün bunu nasıl değerlendiriyorsunuz.

Günümüzde, “Gelenek tiyatrosu Ramazan eğlencesidir” diye bir söylem vardır bu yanlış bir inanıştır. Adı üstünde bizim öz tiyatromuzdur.  Ramazanda da gösterilmeli fakat sadece Ramazan ayına indirgeyerek Ramazan çıkmazına sokulmamalıyız. Bu tiyatro her zaman her yerde gösterilmedir açıkçası sadece Ramazan eğlencesi değildir. Günümüzde İstanbul ağırlıklı olmak üzere Ramazan çadırlarında sergilenen gelenek tiyatromuz ne yazıkki bu sanat dalına büyük darbe vuruyor. Çünkü orada bu sanatı icra eden arkadaşlar bunu sadece para için yapıyor. Gerçekten ehil kişiler yapmadığı için de bu sanat dalına zarar veriliyor. Okulu ya da kursu olmadığı için eğitim alma ihtimali olmuyor. Önceden loncalar vardı. Bu loncalarda eğitim verilir herkes sınavdan geçirilir sınavı geçenler peştamalı kuşanır ve sonra sahneye çıkabilirdi. Bugün ne yazık ki böyle bir uygulama yok, televizyondan seyreden herkes Karagöz oynatmaya başlıyor. Bu da çadırlarda oynatılan karagöz oyunun çirkin ve kalitesiz olmasına neden olduğu gibi seyirciyi tiyatrodan soğutabiliyor.

Yunanlılar Karagözü Karagiozis yaptı

*Geleneksel Türk tiyatromuzu Yunanlılar sahiplendiği söyleniyor buna şiddetle karşı çıktığınızı biliyoruz. Yunanlıların bu çıkışını neye bağlıyorsunuz.

Geleneksel Türk tiyatrosu deyince akla ilk Karagöz gelir. Çünkü Karagöz bu sanat akımının özüdür ve son temsilcilerindendir. Zamanında Karagöz kahvehanelerde oynatılırdı. Şimdi ki kahvehaneleri ne yazık ki kumarhaneye çevirdiler. O zamanın kahvehaneleri birer küçük kültür sanat merkezleriydi. Kitap okuma günleri düzenlenir, şiirler okunur ve Karagöz perdeleri kurulurdu. Ramazanlarda ise tam bir şenlik havası estirilir sadece İstanbul’da tam 300 tane tana Karagöz perdesi açılırdı. Bu kadar eğlence olunca da İstanbul’a çeşitli guruplar gelirdi. Bunların içinde o zaman eyaletimiz olan Yunanistan’da vardı. Ülkemizden giden Karagöz sanatçıları Yunanistan’a yerleşip daha çok Atina’da Karagöz oynatmaya başlamıştı. Yunanistan’ın bağımsızlığından sonra ise milli şuur adı altında Karagöz oyunu kullanılarak padişahlara ve devlet büyüklerimize hakaretler edildi. Karagöz ve Hacivat’ın ismi de Karagiozis ve Hacivatis olarak değiştirildi. Nasıl ki baklavamızı, lokumumuzu sahiplenmeye çalışıyorlarsa Karagöz’ü de sahiplenmek istiyorlar. Fakat bunda bizim de suçumuz var. Karagöz’ü ayaklar altına attık onlarda yerden kaldırıp kullanmaya başladı. Üstelik onlar kullanırken tüm Avrupa’ya reklam ediyorlar ve öyle gösteri düzenliyorlar. Biz böyle bir teklif götürdüğümüzde “Sizin başka bir işiniz yok mu?” cevabı alıyoruz

*  Geçen aylarda İsviçre’ye gittiğinizi biliyoruz. Peki Avrupa’da ki gösterilerinizde nasıl tepkiler alıyorsunuz.

Ben İsviçre’de bir festivalde gösteri yaptım değişik sanat etkinlikleri arasında en çok ilgiyi de Karagöz gördü. Aslında Avrupalılara ya da yabancılara bu sanatı sevdirmek daha zordur. Çünkü devamlı konuşmaya dayalı bir oyundur. Fakat siz gerçekten işi biliyorsanız bunu şekillendirirsiniz. Mesela ben sadece Hacivat - Karagöz oynatmak yerine daha çok çeşit sunarım. Çocukları, hayvanları ve seyirciye ilginç gelebilecek karakterleri katarım. Bu da gösterinin diyaloglardan sıkıntılı hale geçmesini engeller, görüntüdeki ilgi çekicilikle seyirciyi sıkmadan bir program sunarım. Programım bitince sahneye tek başıma çıktığımda seyirciler çok şaşırıyor bu da Türk insanını başka bir kabiliyetini gösteriyor. Çünkü onlarca karakteri tek bir kişinin doğaçlama seslendirilmesi gerçekten kabiliyet isteyen bir iştir.Seyid Çolak/MİLLİGAZETE